به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی دهگلان شیدا، در شرایطی که اخبار و اطلاعات با سرعتی بیسابقه در فضای مجازی و رسانههای رسمی منتشر میشوند، نقش رسانهها در شکلدهی افکار عمومی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است، تمرکز بیش از حد بر اخبار منفی و بحرانها میتواند احساس ناامیدی و بیاعتمادی را در جامعه افزایش دهد.
در مقابل، «رسانه مثبت» رویکردی است که در کنار بیان واقعیتها، به ظرفیتها، موفقیتها و راهحلها نیز توجه دارد. به مناسبت ۲۲ ژوئن، روز جهانی رسانه مثبت، گفتوگویی تفصیلی با یکی از فعالان فرهنگی انجام دادهایم تا ابعاد مختلف این مفهوم، نقش رسانهها در امیدآفرینی و مسئولیت خبرنگاران در عصر دیجیتال را بررسی کنیم.
رسانه مثبت، روایت امید، مسئولیت و آیندهنگری در جامعه
دهگلان شیدا: فردا ۲۲ ژوئن بهعنوان روز جهانی رسانه مثبت گرامی داشته میشود. در ابتدا بفرمایید رسانه مثبت دقیقاً چه مفهومی دارد؟
رسانه مثبت به معنای ارائه تصویری غیرواقعی و صرفاً خوشبینانه از جامعه نیست. گاهی تصور میشود رسانه مثبت یعنی نادیدهگرفتن مشکلات، درحالیکه چنین برداشتی کاملاً اشتباه است، رسانه مثبت رسانهای است که ضمن بیان واقعیتها و مشکلات، به ظرفیتها، راهکارها، موفقیتها و فرصتهای موجود نیز میپردازد.
امروز مردم بیش از هر زمان دیگری در معرض اخبار قرار دارند. اگر رسانهها فقط بر بحرانها تمرکز کنند، طبیعی است که احساس ناامیدی و نگرانی در جامعه افزایش پیدا کند، رسانه مثبت تلاش میکند تعادل را برقرار کند و در کنار چالشها، مسیرهای امیدبخش و راهحلهای ممکن را نیز به مخاطبان نشان دهد.
چرا مفهوم رسانه مثبت در سالهای اخیر پررنگتر شده است؟
دهگلان شیدا: چرا در سالهای اخیر این موضوع بیشتر موردتوجه قرار گرفته است؟
یکی از مهمترین دلایل، گسترش فضای مجازی است، امروزه هر فردی به یک رسانه تبدیل شده و میتواند در چند ثانیه اطلاعات را منتشر کند، در چنین فضایی معمولاً اخبار منفی بازخورد بیشتری دریافت میکنند و سریعتر منتشر میشوند.
این مسئله باعث شده برخی افراد تصور کنند جهان اطراف آنها صرفاً مملو از بحران و مشکلات است، درحالیکه در کنار این چالشها، دستاوردهای علمی، موفقیتهای فرهنگی، فعالیتهای اجتماعی و اقدامات خیرخواهانه فراوانی نیز وجود دارد که کمتر دیده میشوند.
آیا رسانه مثبت میتواند بر سلامت روان جامعه تأثیر بگذارد؟
دهگلان شیدا: برخی کارشناسان از ارتباط میان نوع محتوای رسانهای و سلامت روان سخن میگویند، نظر شما چیست؟
بدون تردید رسانهها بر روحیه عمومی جامعه تأثیر میگذارند، وقتی مخاطب هر روز با حجم زیادی از اخبار ناامیدکننده مواجه میشود، ممکن است احساس اضطراب، نگرانی یا حتی بیتفاوتی اجتماعی پیدا کند.
رسانه مثبت میتواند با انعکاس موفقیتها، الگوهای الهامبخش و تجربههای موفق، احساس امید و انگیزه را در جامعه تقویت کند، این موضوع بهویژه برای نوجوانان و جوانان اهمیت زیادی دارد، زیرا آنها در مرحله شکلگیری نگرشهای خود نسبت به آینده قرار دارند.
دهگلان شیدا: برخی کارشناسان از ارتباط میان نوع محتوای رسانهای و سلامت روان سخن میگویند، نظر شما چیست؟
بدون تردید رسانهها بر روحیه عمومی جامعه تأثیر میگذارند، وقتی مخاطب هر روز با حجم زیادی از اخبار ناامیدکننده مواجه میشود، ممکن است احساس اضطراب، نگرانی یا حتی بیتفاوتی اجتماعی پیدا کند.
رسانه مثبت میتواند با انعکاس موفقیتها، الگوهای الهامبخش و تجربههای موفق، احساس امید و انگیزه را در جامعه تقویت کند، این موضوع بهویژه برای نوجوانان و جوانان اهمیت زیادی دارد، زیرا آنها در مرحله شکلگیری نگرشهای خود نسبت به آینده قرار دارند.
رسانه مثبت و تقویت سرمایه اجتماعی
اعتماد عمومی، سرمایهای که رسانهها میسازند
دهگلان شیدا: رسانه مثبت چه نقشی در تقویت سرمایه اجتماعی دارد؟
سرمایه اجتماعی شامل اعتماد، همبستگی و مشارکت میان افراد جامعه است، هر اندازه اعتماد عمومی بیشتر باشد، جامعه در برابر مشکلات نیز مقاومتر خواهد بود.
رسانهها یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده این سرمایه هستند، زمانی که رسانهها علاوه بر بیان مشکلات، نمونههای موفق همکاری و مشارکت مردمی را نیز منعکس میکنند، حس تعلق اجتماعی افزایش پیدا میکند، برای مثال، پوشش فعالیتهای داوطلبانه، کمکهای مردمی، موفقیتهای جوانان و اقدامات فرهنگی مؤثر میتواند اعتماد عمومی را تقویت کند.
نقش رسانههای محلی در امیدآفرینی
دهگلان شیدا: رسانههای محلی چه جایگاهی در این حوزه دارند؟
رسانههای محلی از ظرفیت بسیار بالایی برخوردارند، آنها به مردم نزدیکتر هستند و مسائل، ظرفیتها و دغدغههای هر منطقه را بهتر میشناسند، گاهی موفقیتهای بزرگی در شهرها و روستاها رخ میدهد که در رسانههای ملی بازتاب پیدا نمیکند، رسانههای محلی میتوانند این موفقیتها را معرفی کنند و به الگوسازی بپردازند، معرفی کارآفرینان، نخبگان، هنرمندان و فعالان اجتماعی محلی یکی از بهترین مصادیق رسانه مثبت است. چنین رویکردی موجب تقویت هویت محلی و افزایش انگیزه در میان شهروندان میشود.
خبرنگاران چگونه میتوانند رسانه مثبت را ترویج کنند؟
دهگلان شیدا: نقش خبرنگاران در تحقق این رویکرد چیست؟
خبرنگاران مهمترین بازیگران عرصه رسانه هستند، آنها تصمیم میگیرند کدام موضوعها برجسته شوند و چگونه روایت شوند.
یک خبرنگار حرفهای تنها به دنبال انتشار خبر نیست، بلکه تلاش میکند ابعاد مختلف یک موضوع را بررسی کند. برای مثال، در کنار گزارش مشکلات، به سراغ افرادی برود که راهحلهایی برای آن ارائه کردهاند.
امروزه در جهان مفهومی با عنوان «روزنامهنگاری راهحلمحور» مطرح است، در این رویکرد خبرنگار صرفاً به بیان بحران اکتفا نمیکند، بلکه تجربههای موفق و راهکارهای عملی را نیز معرفی میکند.
شبکههای اجتماعی، فرصت یا تهدید؟
دهگلان شیدا: نقش شبکههای اجتماعی را در گسترش رسانه مثبت چگونه ارزیابی میکنید؟
شبکههای اجتماعی یک شمشیر دو لبه هستند، از یک سو امکان انتشار سریع محتوا و دسترسی گسترده به مخاطبان را فراهم میکنند و ازسویدیگر میتوانند زمینهساز انتشار شایعات و اخبار نادرست باشند، اگر کاربران و فعالان رسانهای مسئولانه رفتار کنند، شبکههای اجتماعی میتوانند بستری برای انتشار روایتهای امیدبخش، آموزش عمومی و ترویج فرهنگ مشارکت باشند، بسیاری از فعالیتهای خیرخواهانه و اجتماعی که امروز شاهد آنها هستیم، از طریق همین فضاها معرفی و حمایت شدهاند.
اهمیت سواد رسانهای در عصر دیجیتال
دهگلان شیدا: سواد رسانهای چه ارتباطی با رسانه مثبت دارد؟
ارتباط بسیار مستقیمی دارد مخاطبی که از سواد رسانهای برخوردار باشد، هر خبری را بدون بررسی نمیپذیرد و میتواند منابع معتبر را از منابع غیرمعتبر تشخیص دهد، امروز یکی از مهمترین نیازهای جامعه، آموزش سواد رسانهای به نسل جوان است، هرچه آگاهی مردم بیشتر باشد، تأثیرپذیری آنها از اخبار جعلی و محتواهای مخرب کمتر خواهد شد.
رسانه مثبت و نسل جوان
دهگلان شیدا: جوانان چه نقشی در گسترش این فرهنگ دارند؟
جوانان هم مخاطب رسانه هستند و هم تولیدکننده محتوا، امروزه بسیاری از جوانان از طریق شبکههای اجتماعی محتوا تولید میکنند و بر افکار عمومی تأثیر میگذارند.
اگر این نسل با اصول اخلاق رسانهای و مسئولیت اجتماعی آشنا شود، میتواند نقش مهمی در گسترش رسانه مثبت ایفا کند، انتشار داستانهای موفقیت، فعالیتهای داوطلبانه و تجربیات الهامبخش از جمله اقداماتی است که جوانان میتوانند انجام دهند.
آینده رسانههای مثبت را چگونه میبینید؟
دهگلان شیدا: به نظر شما آینده رسانه مثبت چگونه خواهد بود؟
معتقدم در سالهای آینده اهمیت این رویکرد بیشتر خواهد شد، مخاطبان امروز به دنبال اخبار دقیق، تحلیلهای عمیق و روایتهای امیدبخش هستند.
رسانههایی که بتوانند میان واقعیتگرایی و امیدآفرینی تعادل برقرار کنند، موفقتر خواهند بود، جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به رسانههایی نیاز دارد که علاوه بر اطلاعرسانی، در تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی نیز نقشآفرین باشند.
انتهای پیام/
